انجمن سبز اندیشان بخش خنجین

انجمن سبز اندیشان بخش خنجین

مطالعه آداب و رسوم مردم خنجین در ایام ماه مبارک رمضان

ماه رمضان نهمین ماه از ماههای قمری  و بهترین ماه سال است ،  بهترین فرصت برای به دست آوردن کمال و معنویت ؛ ماهی که می توان در آن به تقرب رسید و حقایق را آنگونه که هست  نظاره کرد. در این ماه شریف ؛ روحانیت خاصی بر جسم و روح انسان حاکم است و آدم خاکی به واسطه تاثیر این حالات احساسی آسمانی دارد .رمضان ؛ ماه رحمت و غفران الهی است که دریای بیکران لطف و عنایت حضرت دوست در آن جوشش و تلاطم دیگری دارد .پیامبر اعظم (ص ) شعبان را ماه خود و رمضان را ماه خدا دانست و امت خویش را نسبت به اهمیت آن آگاه فرمود . 


رمضان اسمی از اسماء الهی است  و نباید‏ به تنهائی ذکر کرد مثلا بگوئیم، رمضان آمد یا رفت، بلکه باید گفت ماه رمضان آمد، یعنی ماه را باید به اسم اضافه نمود، از حضرت علی بن ابی طالب (علیه السلام) روایت‏شده که حضرت فرمود: «لا تقولوا رمضان و لکن قولوا شهر رمضان فانکم لا تدرون ما رمضان‏» شما به راستی نمی‏دانید که رمضان چیست (و چه فضائلی در او نهفته است).

واژه رمضان و معنای اصطلاحی آن :

رمضان از مصدر «رمض‏» به معنای شدت گرما ، و تابش آفتاب بر رمل... معنا شده است ، انتخاب چنین واژه‏ای براستی از دقت نظر و لطافت ‏خاصی برخوردار است ، چرا که سخن از گداخته شدن است ، و شاید به تعبیری دگرگون شدن در زیر آفتاب گرم و سوزان نفس و تحمل ضربات بی امانش ، زیرا که رمضان ماه تحمل شدائد و عطش است ، عطشی ناشی از آفتاب سوزان یا گرمای شدید روزهای طولانی تابستان. و عطش دیگر حاصل از نفس سرکشی که پیوسته می‏گدازد، و سوزشش براستی جبران ناپذیر است. در مقایسه این دو سوزش، دقیقا رابطه عکس برقرار است، بدین مفهوم که نفس سرکش با چشیدن آب تشنه‏تر می گردد، و هرگز به یک جرعه بسنده نمی‏کند، و پیوسته آدمی را در تلاش خستگی ناپذیر جهت ارضای تمایلات خود وا می‏دارد. اما از سوی دیگر، عطش ناشی از آفتاب سوزان سیری پذیر است، و قانع کننده.

این ماه ماه نزول قرآن و ماه خداوند است  و شب های قدر در آن قرار دارد. فضیلت ماه رمضان  بسیار زیاد و نامحدود است که به برخی از حوادث و رویدادهای مهم این ماه اشاره می کنیم :

وفات حضرت خدیجه  در دهم رمضان سال دهم بعثت.

ولادت امام حسن (ع )‌ نیمه رمضان سال دوم هجرت. 

جنگ بدر  در سال دوم هجرت. فتح مکه  در سال هشتم هجرت.

مراسم عقد اخوت و پیمان برادری  میان مسلمان، و ایجاد اخوت اسلامی بین پیامبر و  حضرت علی (ع ) .

بیعت مردم به ولایت‌ عهدی امام رضا (ع ) در سال 201 قمری.

 ماه مبارک رمضان :

قبل از ماه مبارک رمضان مساجد را غبار روبی و نظافت می نمودند و دیوار مساجد را با فرشهای دستباف زیبا آزین می بستند و حیاط مساجد را آب و جارو می کردند و از 2 یا 3 روز پیش از  شروع ماه رمضان با گرفتن روزه آماده  مهمانی ماه خدا می شدند .

 نحوه شناسایی روز اول ماه مبارک رمضان :

نحوه شناسایی روز اول ماه رمضان بدین شکل بوده که افرادی که تجربه و مهارت کافی داشتند در مکان های بلند قرار گرفته و با گرفتن آینه به طرف افقی که ماه از آن طرف همیشه طلوع می نموده تلاش می کردند تا ماه را در آینه ببیند و پس از شناسایی به همه اعلام می نمودند و در زمانی که هوا ابری بود با فرستادن قاصد از روستا های  اطراف خبر شناسایی ماه را  می گرفتند .

 نحوه تشخیص زمان سحر :

نحوه تشخیص زمان سحر و اذان صبح بدین صورت بوده که با دیدن ستاره پر نوری در موقعیت خاصی که به نام ستاره سحر معروف بوده زمان سحر را تشخیص می دادند و زمان اذان را با دیدن  شفق از طرف شرق که در اصل همان فجر کاذب گفته می شود تشخیص می دادند ؛ همانگونه که خداوند متعال در قرآن می فرماید «کلوا و اشربوا حتى یتبین لکم الخیط الابیض من الخیط الاسود من الفجر » « بخورید و بیاشامید، تا رشته سپید صبح، از رشته سیاه (شب) براى شما آشکار گردد! » ( بقره / 187 ) و بسیاری از مردم هم با بانگ خروس (خروس خوانان) زمان سحر را تشخیص می دادند به طوری که در این ماه مردم برای این کار خروسی را در داخل اتاق بر روی دار قالی قرار می داند تا در زمان مشخصی شروع به آواز خوانی می کرده و با صدای آن بیدار می شده اند .

 نحوه بیدار شدن مردم :

 افراد زیادی قبل از سحر به مناجات و سحر خوانی در پشت بام ها و مکان های بلند می پرداختند و با این کار خود علاوه بر راز و نیاز با معبود خویش مردم را نیز از خواب برای زمان سحر بیدار می نمودند . بعد از سحر با خواندن نماز صبح در فصول گرم سال به کار کشاورزی مشغول می شدند تا در ساعات گرم روز بتوانند استراحت کنند . همچنین گاهی اوقات در شب ها در زیر نور ماه به کار کشاورزی و درو گندم و غیره مشغول می شدند چون توان و طاقت کار کردن در زیر آفتاب گرم و سوزان روز را با زبان روزه نداشتند .

 غذا های مخصوص سحر :

معروف ترین غذای سحر خصوصاً در فصول گرم سال عبارت بوده از شربت شیره انگور که تشکیل می شده از شیره انگور ، آب ، سرکه و نان محلی که هم غذایی مقوی به حساب می آمده و هم از عطش گرمای روز می کاسته و غذای معروف دیگر غدایی بوده با نام محلی «گوراماست » که این غذا نیز همان خاصیت شربت شیره را داشته است که متشکل از شیر تازه گوسفند و ماست تازه و نان محلی البته در فصول خنک سال از سرشیر قیماق و دیگر فرآورده های لبنی دیگر همچون روغن زرد به علاوه شیره انگور - لیچّار ( مربای کدو که با شیره انگور درست می شده ) آبگوشت نیز از غذاهای مصرفی سحر و افطار مردم این روستا بوده است .

 نحوه تشخیص زمان افطار :

نحوه تشخیص زمان افطار نیز با هویدا شدن ستاره پر نوری در موقعیت خاصی از آسمان به همراه ستاره کم نور دیگری در کنار آن و همچنین از بالا آمدن تاریکی سمت شرق که با غروب آفتاب ایجاد می شده و رسیدن آن به اندازه خاص و نیز از نور افق مغرب نیز در تشخیص زمان افطار استفاده می کرده اند . ( به راستی که مردم این منطقه منجمان زبردستی بوده اند ) .

 غذا های مورد استفاده در زمان افطار مردم  با فرهنگ و خداجوی خنجین :

این غذاها عبارت بوده از آبگوشت مخصوص گوشت بره - کله و پاچه گوسفند آشهای محلی از قبیل آش جو - آش قره قروت حلیم- آش ترشی - آش اوماج- آش رشته -آش کشک- آش ترخینه - شیر برنج - حلوای محلی - تاس کباب

نا مگذاری فرزندان :

 فرزندانی که در این ماه به دنیا می آمدند مردم خنجین با توجه به ارادتی که اهل بیت علیهم السلام داشتند  بیشتر نام های فرزندان خود را در این ماه علی - ولی - و نام فرزندان امام علی و نام های دختران را فاطمه و زهرا و بتول و ... می نهادند . همچنین  نام اروج علی ( اروج به معنای روزه ) و رمضان علی نیز  از نام های بوده اند که برای نام گذاری استفاده می شده اند .

 روزه داری کودکان و نوجوانان :

فرزندان خرد سالی که روزه می گرفتند یا به سن تکلیف رسیده بودند در میان خانواده آنان را بسیار عزیز و گرامی می داشته اند و آنها را با دادن هدایایی چون مرغ و خروس و یا بره و ... تشویق می نمودند .

روزه خواری در بین مردم خنجین امری نکوهش شده است و معمولاً به فرد روزه خوار کمترین ارزشی قائل نمی شوند و حتی فرد روزه خوار اگر از لحاظ مالی وضع خوبی نداشته باشد او را مستحق دریافت زکات فطره نمی دانند .

 

آداب و مراسم مخصوص شب های احیا (قدر ) :

برای مردم این دیار شب های احیا بسیار حائز اهمیت بوده و اکثر مردم نذر و نیاز های خود را در این شب ها ادا می نمودند و  ختم انعام و ختم قرآن برای اموات و توزیع شیر و فتیر محلی برای نماز گزاران در شب های احیا از با اهمیت ترین موضوعات آنان بوده وهست همچنین اعتقاد براین است که در سه روز از سال دامداران حق زدن مایع ماست و پنیر به شیر را ندارند و از موضوعات منع شده می باشد و اگر کسی این کار را انجام دهد شیر او لخته خواهد شد و مایه آن بسته نخواهد شد و همچنین در سه روز از سال کشاورزان حقابه خود را در آن روزها رها نموده و آب را به درخت زار ها و باغ های عمومی و مشاع می سپارند و کشاورزان آبیاری در آن وزها را برای خود ، مکروه و حرام می دانند .

در عصر روزهای نوزدهم و بیست و یکم این ماه حلوای محلی پخته و آن را بر روی نان های محلی قرار می دهند و از سوی بزرگتر ها به خانواده های جوانان و خانواده های فقرا و گاهی نیز به همسایگان با تأسی از رفتار امیر المومنین که به فقرا و نیاز مندان کمک می نمود هدیه می دهند. همچنین برای افطار شب بیست و یکم آش جو آماده نموده و به آن ترشی اضافه می نمایند چون اعتقاد بر آن است که حضرت امیر (ع) در آن روزها از این غذا تناول نموده اند .

جمعیت در مساجد در شب های قدر به اوج خود می رسد و در شب بیست و یکم برای روحانی و متولیان و خادمان مساجد  حق الزحمه جمع آوری می نمایند . در این شب ها علاوه بر انجام مراسمات هر شب تمامی چراغ های مسجد را خاموش کرده و قرآن بر سر می گیرند ودعا می نمایند و پس از آن دعای جوش کبیر را به اتفاق هم قرائت می نمایند . تعدادی از جوانان  تا سحر در مسجد بیدار مانده و به راز و نیاز می پردازند و خیرین ، سحری آنان را به مسجد می برند .

حمام های عمومی نیز که در گذشته در ماه های دیگر سال تمام وقت باز نبودند در این ماه برای استفاده عموم مردم در انجام غسلهای مستحب در این ماه ، در تمام شبانه روز باز بودند .

مبلغان در این ماه :

معمولا دعوت از مبلغان توسط معتمدان و یا هیئت امنای مساجد صورت می گیرد و مبلغان یک ماه را در منزل آنان اسکان می یابند و معمولاً مردم برای افطار و سحری آنان را دعوت می نمایند .

در شب های این ماه هر شب بعد از نماز مغرب و عشاء و منبر روحانی فردی حدود نیم ساعت به روضه خوانی و مداحی می پرداخته( اکنون نیز این رسم پابرجا است ) و پس از آن جوانان به صورت حلقه ای به قرائت قرآن می پرداخته اند . نماز های یومیه در این ماه در هر چهار مسجد خنجین به جماعت برگزار می گردد .

شناسایی ابتدای ماه شوال :

در گذشته شناسایی ابتدای ماه شوال و عید فطر نیز مانند ابتدای ماه رمضان با چشم غیر مسلح بر روی آینه انجام می شده و به صورتی که هلال ماه را بر سطح آینه مشاهده می نمودند استهلال را به عموم مردم اعلام می نمودند علاوه بر این برای احتیاط از پایان ماه شعبان با شمارش روزها و حساب کتابهای خود و مقایسه آن با سالهای قبل روز عید فطر را مشخص می نمودند .

 آداب روز عید فطر و نحوه پرداخت زکات فطره :

در روز عید فطر پس از اذان در فضای باز مساجد نماز عید فطر را برگزار می نمودند و اعتقاد بر این است که روزه خود را با حلوایی که روزهای 19و21 ماه رمضان آماده شده باز نمایند همچنین قبل از تناول حلوا مقداری تربت کربلا و مشهد می خورند . در این روز  جهت ادای ادب به زیارت امامزاده اسحاق (ع) رفته و برای خواندن قرآن ، فاتحه و دعا  ، بر سر مزار شهدا و اموات حاضر می شوند . در این روز همچون روز عید نوروز به دید و بازدید خویشاوندان ، دوستان ، آشنایان و .... می پردازند .

 نحوه پرداخت زکات فطره :

نحوه پرداخت زکات فطره در گذشته گندم بوده و خانواده هایی که پرداخت کامل زکات فطره نداشتند به اندازه سهم یک نفر گندم در ظرفی ریخته و تمامی اعضای خانواده یک به یک دست خود در آن می نهادند به اصطلاح دست گردان می نمودند و در پایان فقط همان سهم یک نفر را به فرد مستحق پرداخت می نمودند ولی اکنون بسیاری از این رفتارها به واسطه تغییرات زمان تغییر نموده به طوری که در سالهای قبل نماز عید فطر در هر مسجد به طور جداگانه برگزار می گردید که از سه سال پیش به اتفاق چند تن از دوستان و با  هماهنگی امامان جماعت همه مساجد ، نماز عید فطر با نام نماز وحدت عید فطر با حضور تمامی نماز گزاران خنجین در میدان مرکزی خنجین برگزار گردید و هنوز هم هر ساله برگزار می گردد  .

تهیه و نظیم : حسین آشناور کاردان روابط عمومی

نویسنده : مدیر : ۱۱:٥٥ ‎ق.ظ ; ۱۳۸۸/٦/٧
Comments نظرات () لینک دائم